Czy gluten jest dla Ciebie dobry?

  

Czy gluten jest zdrowy

Czy gluten jest zdrowy

W opinii wielu z nas to właśnie dieta bezglutenowa jest lepszym rozwiązaniem w codziennej diecie. Uważamy, że nie służy nam pizza, makaron czy bagietki! Czy mamy rację ❓❓❓

I tak i nie! Okazuje się, że sprawa nie jest tak prosta, jak nam się wydaje! Jak to w dietetyce bywa, sprawa pozornie prosta, ma swoje odcienie szarości. W przypadku glutenu właściwie nie ma mowy o różnicy poglądów czy doświadczenia. Albo postępowanie jest zgodne z nauką (evidence-based medicine), albo z chęcią zaistnienia w świecie i wywołaniem sensacji. Ostatnio to także sposób na biznes. I cóż, nie ma co winić producentów, którzy piszą, że bezglutenowe (a więc pewnie zdrowsze) i sprzedają drożej. 💲💲💲 Jak jest popyt, to jest i podaż!

Czym jest gluten?

Wydaje się, że zaczynanie tekstu od definicji może być zbyt oczywiste i banalne, ale jak się okazuje, warto jednak wiedzieć czym właściwie jest gluten. Bo jak nie wiemy, to powtarzamy takie głupoty jak: ”Kiedyś gluten miał naście chromosomów, a dziś ponad 50.” 🤔

Jak wynika z bromatologii, gluten jest białkiem obecnym w pszenicy. Składa się z dwóch frakcji: gluteininy i gliadyny. A wracając jeszcze do definicji zaprezentowanej powyżej, chromosom jest formą organizacji materiału genetycznego w każdej komórce, np. ciała człowieka, ale także zwierząt czy roślin. 

Dzięki procesom zachodzącym w każdej komórce naszego ciała, możliwe jest powielenie informacji genetycznej (replikacja), a następnie przeprowadzenie procesu transkrypcji i translacji, które mają za zadanie przełożyć informację genetyczną (z kodu genetycznego) na jakieś namacalne efekty. Tym efektem jest właśnie białko. 

I niestety nie chce być inaczej, jak tak, że albo coś jest chromosomem, a więc w dużym uproszczeniu mówiąc informacją genetyczną albo białkiem, czyli efektem pracy nad tą informacją genetyczną. Porównaniem z życia (pozostając przy temacie piekarstwa) może być: albo coś jest przepisem na pyszny, domowy chleb na zakwasie albo jest to tym chlebem. 🍞🥖🥐

Czy trzeba wyeliminować gluten?

Zatem, czy trzeba wyeliminować gluten? Jak już wiesz, fakt że gluten posiada „zmieniony” materiał genetyczny, nie jest powodem do jego eliminacji. Zatem jak wpływa na zdrowie? 

Kiedy warto wyeliminować gluten?

Są jednak takie sytuacje, w których jego eliminacja jest wskazana, a nawet konieczna!

Do tych sytuacji należą:

  • celiakia -> 1 – 3% populacji.

Jest to choroba uwarunkowana genetycznie. Na skutek obecności glutenu w świetle przewodu pokarmowego dochodzi do nadmiernej reakcji układu odpornościowego i niszczenia komórek jelita (enterocytów). W efekcie tego dochodzi do upośledzenia wchłaniania składników odżywczych, które finalnie mogą skutkować takimi powikłaniami jak niepłodność czy wyniszczenie.

Na celiakię może zachorować tak naprawdę każdy z nas i w każdym wieku, dlatego ważne jest, aby niepokojące objawy zawsze najpierw skontaktować z lekarzem (gastroenterologiem) i dietetykiem. Bardzo ważne jest także, aby przed wizytą u specjalisty nie wyłączać gluteny z diety, ani nie unikać produktów będących jego źródłem. Do postawienia diagnozy konieczne jest zaobserwowanie swoistych przeciwciał, które stopniowo zanikają w momencie wprowadzenia diety bezglutenowej.

Aby stwierdzić u kogoś celiakię konieczne jest oznaczenie dwóch z trzech badanych przeciwciał:

  • przeciwko endomysium mięśni gładkich (EmA),
  • przeciwko transglutaminazie tkankowej 2 (tTG 2),
  • przeciwko deamidowanej gliadynie (DGP).

Do pełnego rozpoznania (u dorosłych) konieczne jest wykonanie biopsji jelita cienkiego, gdzie ocenia się stopień zaniku kosmków jelitowych.

Tak więc, aby ostatecznie zdiagnozować celiakię należy stwierdzić:

  • zanik struktury kosmków jelitowych,
  • obecność przynajmniej jednego z badanych przeciwciał we krwi,
  • poprawę samopoczucia po wprowadzeniu diety bezglutenowej,
  • obecność antygenów HLA-DQ2 lub HLA-DQ8*.

*Posiadanie wyżej wymienionych antygenów świadczy o predyspozycji do celiakii, niekoniecznie już występującej.

Na co jednak należy zwrócić uwagę i z czym warto wybrać się do lekarza? Podstawowe objawy celiakii to:

  • bóle brzucha,
  • wzdęcia,
  • biegunka,
  • spadek masy ciała, chudnięcie,
  • zaburzenia rozwoju u dzieci (np. zbyt powolny wzrost),
  • depresja,
  • objawy niedoborowe (np. uporczywa anemia).

Jedynym sposobem leczenia celiakii jest wprowadzenie (po rozpoznaniu przez lekarza!) ścisłej diety bezglutenowej do końca życia! Warto także wiedzieć, że gluten to nie tylko chrupiące bagietki czy pizza. Gluten występuje także w życie, jęczmieniu, owsie* i ich odmianach krzyżowych. Wszystkie wyżej wymienione zboża także muszą zostać wyeliminowane.

*Owies, który jest sprzedawany jako produkt ekologiczny i posiada stosowne certyfikaty, może być spożywany przez osoby z celiakią.

Nie można także zapomnieć o ukrytych źródłach glutenu, gdzie np. mąka pszenna jest wykorzystywana do posypywania suszonych owoców, aby się nie sklejały. Ukryte źródła glutenu to przed wszystkim:

  • gotowe dania, sosy, mieszanki przypraw, 
  • słodycze, słone przekąski, 
  • wędliny i inne tego typu.

Kolejną jednostką, która stanowi wskazanie medyczne do diety częściowo bezglutenowej jest:

  • alergia na pszenicę -> 0,4 – 4% populacji.

Częściej występuje u dzieci niż u dorosłych. Często zdarza się także, że dzieci wyrastają z alergii na pszenicę do 14 roku życia.

Typy alergii:

  • klasyczna – objawy ze strony p. pokarmowego, oddechowego i skóry
  • anafilaksja zależna od pszenicy (indukowana wysiłkiem) (najczęściej u dorosłych)
  • astma zawodowa, dotycząca piekarzy

 Objawy:

  • atopowe zapalenie skóry,
  • pokrzywka,
  • obrzęk naczynioruchowy,
  • niedrożność oskrzeli,
  • nudności,
  • biegunka,
  • wzdęcia,
  • bóle brzucha,
  • anafilaksja.

 Jak zdiagnozować alergię na pszenicę (robi to lekarz!):

  • dodatni (czyli sprzyjający wywiad)
  • obecne specyficzne IgE (u większości)
  • dodatnie punktowe testy skórne.

W przypadku alergii na pszenicę nie jest konieczne całkowite wyłączanie glutenu ze swojego jadłospisu. Alergia dotyczy tylko pszenicy, tak więc to tylko ją należy wyeliminować z diety. Żyto i jęczmień mogą być spożywane. 🌾🌾 Należy jednak pamiętać o przykładowym lub celowym połączeniu tych zbóż, np. chleby pszenno- żytni.

Ostatnia jednostka, która (być może) stanowi wskazanie medyczne do diety bezglutenowej to:

  • nieceliakalna nadwrażliwość na gluten -> 0,5 – 13% populacji.

Jest to jednostka chorobowa, w której po spożyciu produktów zawierających gluten obserwuje się nieprzyjemne objawy (zazwyczaj) ze strony przewodu pokarmowego. Wspomniane dolegliwości zanikają, gdy gluten zostanie wyeliminowany z diety tych osób.

Wspomniana nadwrażliwość obecnie jest uznawana za chorobę, co jest kwestionowane przez niektóre organizacje zajmujące się tą tematyką. Ta niezgodność wynika z tego, iż obecnie nie mamy żadnych narzędzi, które by pozwoliły jednoznacznie zdiagnozować tę chorobę. Jest ona stwierdzana zazwyczaj u osób, u których wyeliminowano celiakię i alergię na pszenicę.

Także objawy tej choroby są nieniespecyficzne. Są to między innymi: wzdęcia, bóle brzucha, złe samopoczucie czy uczucie zmęczenia. Jak sama widzisz, wspominane objawy mogą świadczyć także o wielu innych chorobach, np. zespole jelita drażliwego3.

Ostatecznie o tym, czy zostanie rozpoznana wspomniana nadwrażliwość, decyduje to, czy pacjent czuje się lepiej po przejściu na dietę bezglutenową. Również to kryterium jest dyskusyjne, gdyż może być efektem placebo.

Jeśli u kogoś zdiagnozowano nieceliakalną nadwrażliwość na gluten, jego dieta powinna być jak w celiakii, bezglutenowa. Jak wynika z badań, niewielkie ilości glutenu mogą być tolerowane przez tę grupę osób.

Czy gluten jest dla Ciebie dobry?

Czy na diecie bezglutenowej się chudnie?

Każda dieta może być zdrowa lub szkodliwa. Proces wzrostu masy ciała lub jej spadek, zgodnie z dotychczasową wiedzą, zależy od ilości kalorii spożywanych i wydatkowanych danego dnia.  ⏲⏲⏲

Jeśli twoja zwyczajowa dieta obfituje w kajzerki, drożdżówki, batoniki i ciasteczka w biegu, a także różne desery, to prawdopodobnie tak, uda Ci się osiągnąć spadek masy ciała. Przyczynią się do tego dwa aspekty:

  1. Wiele osób, które przechodzą na dietę bezglutenową nie ma pojęcia, jak rozplanować sobie jadłospis. Jest on niepełnowartościowy, nie tylko w witaminy i składniki mineralne, ale także energię. Finalnie osoby te kończą na tym, że po prostu nie jedzą nic, albo jedzą mniej, bo nie wiedzą, co właściwie mogą jeść.
  2. Wyżej wymienione posiłki pomimo (często) małych rozmiarów cechują się wysoką kalorycznością i krótkim okresem sytości. Jeśli zamienisz je na pełnowartościowe posiłki, np. sałatkę z kaszą gryczaną czy chlebek z komosy ryżowej to zyskasz produkty zawierające dużo więcej błonnika, a mniej kalorii. Zatem dłużej będziesz syta/syty po takim posiłku i de facto zjesz mniej, także uzyskując deficyt energetyczny.

 

Czy gluten jest dla Ciebie dobry?

Tak jak wspomniałam, każda dieta może być zdrowa, tak jak każda może być niezdrowa. Nie ma znaczenia tu czy wykluczamy, czy spożywamy gluten. Różnicą jest jednak stopień trudności obu tych diet. Wykluczenie glutenu wymaga sporej wiedzy, a także znacznie większego nakładu czasu i pieniędzy, ponieważ ciężej jest skomponować pełnowartościowe posiłki bez produktów, które powszechnie występują w sklepach. 💰

 

Korzyści ze spożywania glutenu
produkty zawierające gluten są:

  • powszechnie spożywane i łatwo dostępne na rynku, tak więc łatwiej skomponować zdrowy posiłek czy jakąś szybką przekąskę,
  • tańsze,
  • źródłem błonnika pokarmowego, który zmniejsza ryzyko nadwagi, otyłości, insulinooporności, cukrzycy, nowotworów, zaparć i biegunek itd.,
  • często bardziej zasobne w witaminy z grupy B, które pozwalają na prawidłowy rozwój, funkcjonowanie i przemianę materii,
  • także źródłem składników mineralnych umożliwiających prawidłowe zachodzenie procesów metabolicznych, wpływających na kondycję psychiczną, a także fizyczną, np. włosy i paznokcie,
  • często bogatsze w białko, które daje uczucie sytości na dłużej, ułatwia wiec kontrolę apetytu i masy ciała.

 

Liczne (bo nie wszystkie) produkty bezglutenowe cechują się:

  • wysokim stopniem przetworzenia,
  • wyższym indeksem glikemicznym,
  • dużą podażą substancji dodatkowych (gluten pomaga utrzymać atrakcyjną dla konsumenta strukturę i smak produktów, aby go zastąpić konieczne jest więc dodanie wielu zastępników),
  • obniżoną podażą cennych składników odżywczych (wyżej wymienionych),
  • wyższą zawartością cukru i tłuszczu.

W związku z wyżej wymienionymi cechami, nieprawidłowo skomponowana dieta bezglutenowa, opierająca się na żywności wysoko przetworzonej może skutkować zwiększeniem ryzyka chorób cywilizacyjnych takich jak: otyłość, choroby układu krążenia i cukrzyca, a także może sprzyjać zaburzeniom mikroflory jelitowej, co zostało potwierdzone już w nie jednym badaniu. Tymczasem nadal brakuje badań, aby jedzenie produktów bezglutenowych pomagało nam uniknąć chorób serca, cukrzycy czy nowotworów. Jeśli chcesz więcej poczytać na temat diety bezglutenowej i jej wpływu na zdrowie, zapraszam Cię do lektury tego tekstu: czy dieta bezglutenowa jest zdrowa?

Na szczęście dla osób, które są zobligowane do wykluczenia glutenu ze swojego jadłospisu, asortyment produktów się rozwija i na rynku pojawiają się coraz lepszej jakości produkty. Niestety, często także w wyższej cenie. Nie zmienia to jednak faktu, że wprowadzenie diety bezglutenowej należy porządnie przemyśleć i skonsultować ze specjalistą posiadającym odpowiednie wykształcenie.

Zatem, jeśli nie boisz się glutenu, to zapraszam Cię na pełnoziarniste pancakes z jagodami! <3 A jeśli unikasz glutenu (z uzasadnionych przyczyn) możesz spróbować pieczonej owsianki marchewkowej!

Kategorie: wiedza