Dieta ketogeniczna – hit czy kit?

  

Dieta ketogeniczna - zasady

Dieta ketogeniczna - zasady, jadłospis, efekty, wady

Rosnący problem otyłości i innych chorób dietozależnych przyczynia się do tego, że intensywnie poszukuje się coraz to nowszych rozwiązań na naszą dietę. Także eksperci – dietetycy i lekarze stawiają sobie pytanie – jak walczyć z nadmierną masą ciała, która obecnie dotyczy nawet 50 – 60% Europejczyków? To otyłość i nadwaga przyczyniają się do schorzeń, odpowiedzialnych za przedwczesną śmierć nawet 2,5 mln osób na świecie! Czy to właśnie dieta ketogenna będzie, poszukiwanym od wielu lat, świętym Graalem?

Jak działa dieta ketogenna?

Przestrzegając tradycyjnej diety (czyli takiej, która zawiera węglowodany, białka i tłuszcze w odpowiednich proporcjach), nasz organizm funkcjonuje w sposób tradycyjny – opisywany przez podręczniki. Po spożyciu posiłku zawierającego węglowodany wędrują one w świetle przewodu pokarmowego, po czym na skutek trawienia zmieniane są w glukozę. Następnie cząsteczki glukozy są wchłaniane do krwi i wędrują tam, gdzie są potrzebne np. do wielu komórek naszego ciała. Pozostała ilość, nie wykorzystana na bieżące potrzeby, jest składowana pod postacią glikogenu w mięśniach i wątrobie (forma energii zgromadzonej „na zapas”). Jeśli jednak nadal mamy jeszcze dostępną pulę węglowodanów (ich nadmiar) ulegają one przemianie do tłuszczów, które stanowią nasz (często niechciany) rezerwuar energii.

Jednakże, jeśli w naszym posiłku brakuje węglowodanów, a także nasze naturalne zasoby (glikogen) zostały już wyczerpane, organizm zaczyna wytwarzać niezbędną mu glukozę z białek np. tych obecnych w tkance mięśniowej, a także z tłuszczów i mleczanów.

Jeśli sytuacja wyżej opisana przedłuża się, metabolizm zmienia się i źródłem energii stają się ciała ketonowe (zamiast glukozy). W tym procesie dochodzi do korzystania z energii zgromadzonej pod postacią tłuszczu. Proces ten nie jest jednak bez wad. Przedłużająca się produkcja ciał ketonowych doprowadza do stanu ketozy.

Ketoza – co to jest?

Ketoza to stan, w którym na skutek braku węglowodanów, dochodzi do podwyższenia stężenia ciał ketonowych we krwi i zwiększonego ich wydalania z moczem. Przedłużający się stan ketozy, podczas którego ma miejsce coraz większa produkcja ciał ketonowych, nasila się zakwaszenie organizmu. Jeśli kwasica ketonowa długo narasta – może dojść do śpiączki i śmierci danej osoby. To właśnie ten proces był przyczyną śmierci wielu osób chorujących na cukrzycę, zanim wynaleziono insulinę, czyli hormon, który umożliwiał wykorzystanie glukozy jako źródła energii.

Na czym polega dieta ketogeniczna?

Jest to model żywienia, w którym znacznie zwiększa się udział tłuszczów w diecie. Węglowodany natomiast są radykalnie ograniczane. Spożycie białka pozostaje mniej więcej na tym samym poziomie. Jak dotąd nie ustalono sztywnych wartości dla makroskładników w diecie. Oscylują one mniej więcej wokół proporcji 3 – 4:1 (tłuszcze do węglowodanów), co w praktyce oznacza, że nawet 90% zapotrzebowania energetycznego może być realizowane z tłuszczów.

Tak znaczny udział tłuszczu w naszej diecie przyczynia się do zmian w gospodarce hormonalnej. Obserwuje się spadek insuliny, wzrasta natomiast poziom glukagonu i kortyzolu, zwanego hormonem stresu.

Dieta ketogeniczna - co to jest?

Główne zasady diety ketogenicznej

  1. Pierwszą i podstawową zasadą diety ketogenicznej jest to, że zawsze musi być ona realizowana pod opieką lekarza (i dietetyka). Nierzadko wprowadzania tej diety dokonuje się w warunkach szpitalnych. Jak podkreślają wszystkie źródła naukowe – jest to dieta, która powinna być traktowana jak lek na receptę – stosowana tylko wtedy, gdy jest konieczna i w konsultacji ze specjalistą.
  2. Kolejną zasadą jest przestrzeganie ścisłego doboru produktów. Z diety eliminowane są wszelkie produkty dostarczające znacznych ilości węglowodanów. Mile widziane są natomiast te dostarczające przede wszystkim tłuszczu i białka.
  3. Tak duże ograniczenia i restrykcje w jadłospis wymagają suplementacji. Zazwyczaj suplementuje się takie składniki jak:
  • wapń;
  • witaminę D;
  • cytryniany;
  • błonnik pokarmowy;
  • cynk;
  • fosfor;
  • selen;
  • magnez.

Udział makroskładników w diecie ketogenicznej

Składnik odżywczyUdział % w diecie
Białko7 – 25
Tłuszcze90 – 70
Węglowodany5 – 20

Dieta ketogenna – co można jeść, a czego należy unikać?

Produkty dozwolone do spożywania w diecie ketogennej

  • mięso;
  • ryby;
  • jaja kurze;
  • oleje roślinne, smalec, masło;
  • naturalny nabiał (ew. dosładzany słodzikami 0 kcal);
  • zielone warzywa liściaste np. szpinak, jarmuż, sałata;
  • warzywa kapustne np. brokuły, kalafior;
  • orzechy, nasiona;
  • woda;
  • herbata, kawa (niedosładzane) i inne nie dostarczające węglowodanów;
  • słodziki 0 kcal.

Dieta ketogenna - produkty

Produkty zabronione podczas diety ketogennej

  • produkty zbożowe (makarony, kasze, pieczywo, mąki);
  • większość warzyw i owoców, zwłaszcza warzywa korzeniowe takie jak marchew, warzywa skrobiowe np. ziemniaki, bataty itd.;
  • cukier, miód i inne słodziki zawierające węglowodany;
  • nasiona roślin strączkowych np. fasola, groch, soczewica;
  • soki i inne płyny zawierające węglowodany.

Polecam do czytania: Owoce – smaczne i zdrowe! Czy możemy je jeść bezkarnie?

Dla kogo jest dieta ketogeniczna?

Skoro dieta ketogeniczna może być stosowana wyłącznie pod kontrolą lekarza, a także wymaga tak dużych restrykcji żywieniowych – dla kogo jest odpowiednia?

Dieta ketogeniczna może być wykorzystana w leczeniu:

  • padaczki, zwłaszcza takiej, która jest oporna na leczenie lekami farmakologicznymi,
  • wybranych chorób metabolicznych, gdzie zaburzona jest przemiana węglowodanów (są to wady genetyczne).

Czasami także w innych przypadkach lekarze decydują się na wprowadzenie tego modelu żywieniowego. Warto jednak ponownie podkreślić, że dieta ta może być stosowana wyłącznie pod kontrolą lekarza i najczęściej na początkowych etapach w warunkach szpitalnych. Obecnie trwają także badania nad zastosowaniem tego modelu żywienia w chorobach przebiegających z insulinoopornością, np. w cukrzycy, a także w terapii onkologicznej (leczenie nowotworów – potocznie raka). Jednakże jak dotąd żadne z badań nie pozwoliło na sformułowanie zaleceń naukowych. Ponadto u większości chorych osób odradzane są takie modele żywienia.

Dieta ketogeniczna – przykładowy jadłospis

Poniżej prezentuję przykładowy jadłospis diety ketogenicznej. Pamiętaj jednak, że takiej diety nie należy wprowadzać samodzielnie.

Śniadanie: jaja w koszulce (2x), pieczone pieczarki, sałata, pomidor.

Szczegóły: ilość jaj, jak i pozostałych składników jadłospisu należy dopasować do kaloryczności diety. Jaja w koszulce można wymienić na jaja sadzone lub gotowane.

Obiad: łosoś w sosie rozmarynowym z brokułami.

Szczegóły: Sos przygotowany na bazie śmietany, soli, pieprzu i rozmarynu. Rybę podać z brokułami gotowanymi al dente. Całość polać oliwą.

Kolacja: Sałatka z kurczakiem pieczonym w warzywach.

Szczegóły: Pierś z kurczaka obłożyć plasterkami czosnku, a także cukinią i papryką. Całość zawinąć w folię i piec w piekarniku. Do mięsa podać szpinak i plastry awokado. Całość doprawić ulubionymi przyprawami np. solą, pieprzem i oregano, a także polać oliwą.

Dieta ketogeniczna - przykładowy jadłospis

Efekty diety ketogennej

  • Zmniejszenie napadów i poprawa funkcjonowania osób cierpiących na padaczkę;
  • Poprawa funkcjonowania osób z wybranymi chorobami np. z wadami wrodzonymi metabolizmu.

Czy dieta ketogenna pozwala schudnąć?

W social media, a także szeroko pojętym Internecie nietrudno znaleźć osoby, które mówią o tym, że schudły na diecie ketogenicznej. Zatem czy dieta ketogeniczna to odpowiedź na otyłość i nadwagę w XXI wieku?

Moim zdaniem nie! Celem diety ketogennej nie jest odchudzanie. Jest to metoda leczenia, która nieumiejętnie prowadzona może prowadzić do najgorszych konsekwencji. Trzeba także podkreślić, że spadek masy ciała na diecie ketogenicznej może wiązać się nie z eliminacją węglowodanów, ale z ograniczeniem przejadania się i ciągłego podjadania ogółem.

Zatem warto zauważyć, że za część efektów diety ketogenicznej może odpowiadać także to, że osoby zaczynające ją stosować, zaczynają interesować się jedzeniem, uważać na to co spożywają i w jakiej ilości.

Wady diety ketogennej

Jak wskazują źródła naukowe dieta ketogeniczna może powodować:

  • podwyższone stężenie cholesterolu i przedwczesną miażdżycę naczyń;
  • większe obciążenie dla wątroby i nerek (jeśli dodatkowo jemy więcej białka);
  • dolegliwości żołądkowo jelitowe: bóle brzucha, refluks (zgagę), wymioty, wzdęcia i zaparcia.

Nieumiejętne prowadzenie takiej diety może także prowadzić do:

  • zaburzeń elektrolitowych;
  • niedocukrzenia;
  • kwasicy ketonowej;
  • niedobiałczenia i obrzęków;
  • uszkodzenia nerek i wątroby, serca;
  • kamicy nerkowej;
  • niedoboru mikroelementów (pierwiastków śladowych), witamin i błonnika pokarmowego.

Zatem dieta ketogenna jest przeciwwskazana w kluczowych etapach życia: u kobiet w ciąży, podczas karmienia piersią, wśród dzieci i młodzieży. Niewskazane jest jej stosowanie także u osób w podeszłym wieku. Wady i ryzyko związane z dietą ketogeniczną jest na tyle duże, że obecnie dieta ketogeniczna zajmuje przedostanie, niechlubne miejsce na liście najlepszych diet zdaniem U.S. News.

Warto także podkreślić, że obecnie dostępne badania na ludziach są nieliczne, na małych grupach osób. Często wyniki są sprzeczne. Opieramy się zatem głównie na badaniach na modelu zwierzęcym, który wykazuje że np. stosowanie diety ketogenicznej w czasie ciąży zwiększa ryzyko wad rozwojowych płodu.

O diecie ketogenicznej możemy przeczytać na wielu „pseudo naukowych” portalach. Być może skłoni to nas do poeksperymentowania na własnym zdrowiu. Warto jednak poważnie zastanowić się nad tym skąd czerpiemy wiedzę. Należy pamiętać, że nadal brakuje badań i wystarczających dowodów na skuteczność i bezpieczeństwo stosowanie tej diety w ogólnej populacji. Rozwiązania takie jak dieta ketogenna powinniśmy traktować jak lek. Lek, na receptę, który nie powinien być przyjmowany bez konsultacji ze specjalistą.

Bibliografia

  1. Overweight and obesity – BMI statistics. Dane z 2014. Dostęp online.
  2. Wysocka. Otyłość trzeba leczyć. PAP Zdrowie 2020. Dostęp online.
  3. Pol. Dieta ketogenna. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej 2018.
  4. Wierzejska. Dieta ketogenna w okresie ciąży. Niebezpieczna i pseudonaukowa propozycja odżywiania. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej 2017.
  5. Blanton. 5 things to know before starting the ‚keto’ diet — the eating plan that encourages bacon and butter. Insider. Data dostępu 27.04.2020.
  6. Best Diets Overall. Health. U. S. News. Data dostępu 27.04.2020.
Kategorie: Bez kategorii